BSP, NPT ve Metrik Diş Farkı — Hangisi Hangisine Takılır?
BSP ile NPT birbirine benzer ama takılmaz — biri 55°, diğeri 60° dişlidir. Bu sayfada üç diş standardının farkını, nasıl ayırt edileceğini ve hangisinin nerede kullanıldığını bulacaksınız.
4 dakikalık okuma · 9 satırlık ölçü tablosu · 4 sık sorulan soru
Üç ayrı diş dünyası
Hidrolik bağlantılarda karşınıza üç diş ailesi çıkar ve üçü de birbirine takılmaz:
- BSP (İngiliz standardı) — 55° diş açısı, Whitworth profili. Avrupa ve Türkiye'de en yaygın olanı.
- NPT (Amerikan standardı) — 60° diş açısı, konik. Amerikan menşeli ekipmanlarda.
- Metrik (DIN/ISO) — 60° diş açısı, paralel. M16×1,5 gibi ifade edilir.
BSPP mi BSPT mi — paralel ve konik ayrımı
BSP kendi içinde ikiye ayrılır ve bu ayrım sızdırmazlığın nasıl sağlandığını belirler:
BSPP (G ile gösterilir) — paralel diş. Diş boyunca çap sabittir. Sızdırmazlığı diş yapmaz; ya bir contalı pul (bonded seal) ya da 60° iç koni yüzeyi yapar. Sökülüp takılmaya uygundur, tekrarlanabilir sızdırmazlık verir.
BSPT (R ile gösterilir) — konik diş. Diş boyunca çap daralır. Sıkıldıkça dişler birbirine kamalanır ve sızdırmazlığı dişin kendisi sağlar. Genellikle sızdırmazlık bandı veya sıvı conta ile kullanılır. Her sökme-takmada diş biraz aşınır.
Neden BSP ile NPT karıştırılır
Çap ölçüleri birbirine çok yakındır. Örneğin G 1/2" BSP ile 1/2" NPT kumpasla ölçüldüğünde neredeyse aynı çıkar. Fark diş açısındadır: 55° ile 60°. Zorlanarak takıldığında ilk birkaç diş tutar, hatta sıkılabilir — ama:
- Bağlantı hiçbir zaman tam sızdırmaz olmaz,
- Basınç altında fırlama riski taşır,
- Her iki parçanın dişi de kalıcı olarak bozulur.
Ayırt etmenin en kolay yolu inç başına diş sayısıdır. G 1/4" BSP'de 19 diş varken 1/4" NPT'de 18 diş vardır; küçük ölçülerde diş sayarak ayırabilirsiniz. 1/2" ve 3/4" ölçülerinde diş sayısı aynı olduğu için ayrım ancak diş açısından yapılır — bu ölçülerde karışma riski en yüksektir.
Ölçü tablosu
Dikkat: BSP ölçüsündeki inç değeri dişin çapı değil, borunun anma çapıdır. Bu yüzden G 1/2" dişin dış çapı 1/2" (12,7 mm) değil, yaklaşık 21 mm ölçüsündedir.
Pratik özet
- Elinizdeki parçada G harfi varsa paralel BSP'dir; contalı pul veya koni ile sızdırır.
- R harfi varsa konik BSP'dir; sızdırmazlık bandı ile takılır.
- NPT yazıyorsa Amerikan konik diştir, BSP bağlantıya takılmaz.
- M ile başlıyorsa metrik diştir (M22×1,5 gibi).
- Emin değilseniz zorlamayın — bir kez zorlanan diş tamir edilemez.
BSP – NPT diş ölçüleri karşılaştırması
| Anma ölçüsü | BSP dış çap | BSP diş/inç | NPT dış çap | NPT diş/inç | Takılır mı? |
|---|---|---|---|---|---|
| 1/8" | 9,7 mm | 28 | 10,3 mm | 27 | Hayır |
| 1/4" | 13,2 mm | 19 | 13,7 mm | 18 | Hayır |
| 3/8" | 16,7 mm | 19 | 17,1 mm | 18 | Hayır |
| 1/2" | 21,0 mm | 14 | 21,3 mm | 14 | Hayır |
| 3/4" | 26,4 mm | 14 | 26,7 mm | 14 | Hayır |
| 1" | 33,2 mm | 11 | 33,4 mm | 11,5 | Hayır |
| 1.1/4" | 41,9 mm | 11 | 42,2 mm | 11,5 | Hayır |
| 1.1/2" | 47,8 mm | 11 | 48,3 mm | 11,5 | Hayır |
| 2" | 59,6 mm | 11 | 60,3 mm | 11,5 | Hayır |
Tablo yatay olarak kaydırılabilir. Değerler bilgi amaçlıdır; sipariş öncesi ölçüyü teyit etmenizi öneririz.
Sık Sorulan Sorular
BSP ile NPT birbirine takılır mı?
Hayır. BSP dişleri 55°, NPT dişleri 60° açılıdır. Çapları birbirine çok yakın olduğu için ilk birkaç diş tutabilir, hatta sıkılabilir; ancak bağlantı sızdırmaz olmaz, basınç altında fırlama riski taşır ve her iki parçanın dişi de kalıcı olarak bozulur.
BSPP ile BSPT arasındaki fark nedir?
BSPP (G) paralel diştir, çap diş boyunca sabittir ve sızdırmazlığı contalı pul veya 60° iç koni sağlar. BSPT (R) konik diştir, çap daralır ve sızdırmazlığı dişin kendisi yapar; genellikle sızdırmazlık bandıyla kullanılır.
G 1/2 dişin dış çapı neden 12,7 mm değil?
BSP ölçüsündeki inç değeri dişin çapını değil borunun anma çapını gösterir. Bu yüzden G 1/2" dişin gerçek dış çapı yaklaşık 21 mm ölçüsündedir. Kumpasla ölçüm yaparken bu ayrımı bilmek gerekir.
Elimdeki dişin BSP mi NPT mi olduğunu nasıl anlarım?
İnç başına diş sayısını sayın ve çapı ölçün. Küçük ölçülerde fark belirgindir: G 1/4" BSP'de 19 diş, 1/4" NPT'de 18 diş vardır. 1/2" ve 3/4" ölçülerde diş sayısı aynı olduğu için ayrım diş açısından (55° / 60°) yapılır; emin değilseniz zorlamayın.